Inteligentne specjalizacje regionów jako strategiczne kierunki rozwoju polskiej gospodarki, mają wykorzystywać „mocne strony i przewagi konkurencyjne danego kraju/regionu oraz jego potencjał do osiągania doskonałości”. To podejście stanowi odpowiedź na realizację postulatów Strategii Europa 2020 i ma skoncentrować wsparcie dla przedsiębiorców na określonych kierunkach w ramach prowadzonej polityki, w tym, co kluczowe, w kontekście funduszy europejskich. B+R+I (Badania+ Rozwój + Innowacje) jest niewątpliwie aktualnym i promowanym w ostatnich latach podejściem do rozwoju polskiej gospodarki i potencjału regionów, w tym metropolii i dużych ośrodków miejskich, gdzie usytuowane są ośrodki akademickie i  badawcze. Coraz istotniejsze wydaje się pytanie, na ile tak mocna koncentracja polityk związanych z rozwojem innowacji, jest adekwatna dla obszarów wiejskich i wyzwań związanych z ich rozwojem, a co kluczowe: rozwoju przedsiębiorczości na tych terenach. W tym kontekście należy podkreślić kilka istotnych danych, związanych z tym tematem:
  • Gminy wiejskie i miejsko wiejskie stanowią 87,70%  polskich gmin (wiejskie – 63,17%, miejsko-wiejskie – 24,53%). Mieszkańcy wsi stanowią niemal 40% mieszkańców kraju. Na przestrzeni ostatnich 13 lat wzrosła liczba ludności zamieszkującej tereny wiejskie – między 2002 a 2015 r. liczba osób mieszkających w miastach spadła o 1,50%, zaś liczba osób mieszkających na terenach wiejskich wzrosła o 3,89%.
  • Większość nowych firm powstaje w miastach (średnio 3 na 5 firm – 61,4%). Jedna na pięć firm zakładana jest w gminach wiejskich (18,5%), podobnie – w miejsko-wiejskich (20%). Zgodnie z danymi za I kwartał 2016 r. – bezrobotni z terenów wiejskich stanowili 44,64% zarejestrowanych. Jak podają autorzy „Raportu o stanie wsi. Polska wieś 2016”: „nie potwierdzają się stereotypowe opinie o bardzo niskim poziomie kapitału społecznego”. Jest to istotne wobec faktu, , iż wieś jest coraz mniej rolnicza - w ogólnej liczbie zatrudnionych w kraju, pracujący w rolnictwie stanowią 11,5%, jednak wciąż wskaźnik ten należy do najwyższych w Europie.
  • Raport „Monitoring obszarów wiejskich 2014”wskazuje na zróżnicowanie w rozwoju terenów wiejskich w Polsce. W zachodniej części kraju poziom rozwoju tych obszarów jest wyższy, a wszystkie duże miasta (powyżej 10 tys. mieszkańców) wytworzyły wiejskie strefy podmiejskie o wysokim poziomie rozwoju. Równocześnie prezentuje on dane wskazujące na niską ocenę rozwoju sfery społeczno-gospodarczej w Polsce centralnej i  wschodniej, co jest wynikiem monofunkcyjnego charakteru lokalnej gospodarki. Należy zauważyć za autorami raportu, iż obserwowany jest  stały wzrost zróżnicowania wewnątrz regionów, jak i między nimi. Najszybciej rozwijają się obszary wiejskie położone w sferach podmiejskich (zwłaszcza na obrzeżach metropolii), najwolniej zaś położone w obszarach oddalonych od centrów rozwoju.
  Wobec istniejących polityk ukierunkowanych na rozwój innowacji czy Regionalnych Strategii Innowacjiskoncentrowanych na rozwoju przedsiębiorczości w dużych ośrodkach miejskich, stoi przed nami zadanie inkubowania rozwoju przedsiębiorstw na terenach od nich oddalonych. Wyzwanie to wymaga nowego podejścia do identyfikacji i implementacji rozwiązań innowacyjnych, które powinny opierać się na lokalnych zasobach wsi i jej mieszkańców. Dlatego też FRDL Małopolski Instytut Samorządu Terytorialnego i Administracji jako polski partner międzynarodowego projektu „RATIO – Działania regionalne na rzecz wprowadzania innowacji do programów operacyjnych” poszukuje inspiracji, dobrych praktyk i modeli rozwiązań dla zrównoważonego rozwoju regionalnego. Projekt jest realizowany w ramach Programu INTERREG EUROPA.  

Lidia Klimas, Zastępca dyrektora ds. doradztwa i rozwoju FRDL MISTiA

Współpraca: Maria Piątkowska, Konsultantka w Zespole ds. Doradztwa i Rozwoju FRDL MISTiA Katarzyna Świerczek, Konsultantka w Zespole ds. Doradztwa i Rozwoju FRDL MISTiA

 
Źródło:  http://krajoweinteligentnespecjalizacje.pl/
Źródło: Raport GUS Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.
Źródło: dane BDL GUS
Źródło: dane BDL GUS
Warunki powstania i działania oraz perspektywy rozwojowe polskich przedsiębiorstw powstałych w latach 2007–2012, GUS 2014.
red. J. Wilkin i I. Nurzyńska, „Raport o stanie wsi. Polska wieś 2016”,  Warszawa 2016
Drygas, M., Nurzyńska, I., Rosner, A., Stanny, M., Zagórski, M.,  Monitoring rozwoju obszarów wiejskich. Etap I – Synteza, Forum Inicjatyw Rozwojowych, 2014